Toolbox

Exhortacio ad canonicos regulares de vicio proprietatis

Publication Information

  • Praha, Knihovna Národního muzea, III D 16; R.
  • Innsbruck, Universitäts- und Landesbibliothek Tirol, Cod. 481; S.
  • Innsbruck, Universitäts- und Landesbibliothek Tirol, Cod. 749; I.
  • Innsbruck, Universitäts- und Landesbibliothek Tirol, Cod. 625; W.
  • Bamberg, Staatsbibliothek Bamberg, Msc. Theol. 218; B.
  • München, Bayerische Staatsbibliothek, Clm 18551; M3.

Exhortacio ad canonicos regulares de vicio proprietatis collecta ex dictis reverendi magistri Henrici de Hassia et aliorum plurimorum doctorum Sermo de abdicacione propritatis religiosorum Sequitur alia exhortatio ad religiosos de vinco proprietatis Incipit tractatus de proprietariis monachis In nomine Christi

Non dicatis aliquid proprium sed sint vobis omnia communia et distribuatur unicuique vestrum a preposito vestro victus et vestitus etc. Reverende pater Reverendi patres et ceteri domini mei predilecti hec sunt verba beati Augustini patris nostri scripta originaliter in regula nostra transumptive vero xii. xi. q.i In quibus verbis beatus Augustinus hortatur nos dicens ad abdicacionem proprietatis ad quam abdicacionem tenemur tripliciter Primo ex voto et forma professionis nostre Secundo ex regula beati Augustini nobis tradita Tercio ex constitucionibus iuris canonici Primo dico quod quilibet nostrum tenetur ad abdicacionem proprietatis ex voto et forma professionis nostre que est talis talis est Ego frater –nomen- offerens trado me ipsum huic ecclesie sancte Marie sancto Petro et Paulo et promitto stabilitatem loci et obedienciam preposito -n- et omnibus suis successoribus canonice electis et vitam promitto profiteor canonicam sine proprio Pensate ergo fratres karissimi quomodo hoc sollempne votum iam violat consuetudo quedam ymmo potius dico sed potius dicam regularis vite dissuetudo In qua nonnulli huius professionis fratres stare et diu in periculo suarum animarum perhibentur stetisse Quid enim aliud est est aliud dicere Vitam promitto canonicam sine proprio nisi promitto Vitam promitto canonicam sine proprio nec promitto Vitam promitto et voveo amplius vivere secundum omnem modum quem manifeste tradit regula beati Augustini et maxime secundum modum illum de communi sine proprio vivendi religiose vite convenientissimum quem modum non solum ipse sed etiam omnium regularum patres intenderunt et communiter tenere statuerunt Attendite eciam diligencius quid venerabilis Hugo regule nostre professor et expositor expositor et professor dicat Ad hoc inquit quedam data sunt precepta regularia et ut a cunctis serventur Et si quid minus servatum fuerit cicius emendetur Non enim possumus [...] negligenter illa illa negligenter preterire sine periculo anime quia specialiter ea vovimus tenere ea specialiter tenere vovimus et secundum ea vivere iuravimus Si ergo non servantes iuramentum et promissionis fidem hominibus factam sic infames sunt et indigni habiti sunt apud homines iudicate quantum malum sit a voto solempni recedere et deo promissa non servare servare Ego inquit pater Augustinus scio quantum malum sit profiteri sanctum aliquid nec opera adimplere Cum scriptura dicit dicat Vovete et reddite domino deo vestro Melius enim est non vovere quam post votum promissa non tenere Horrendum est enim valde enim valde est mentiri deo cum de hiis qui menciuntur hominibus psalmus dicat Perdes omnes qui loquntur mendacium Et sapiens alibi Os quod mentitur occidit animam Secundo ad abdicaconem proprietatis tenemur ex regula beati Augustini nobis tradita inqua inter cetera dicitur verbum preassumptum Non dicatis aliquid proprium sed sint vobis omnia communia et ceteris Ubi primo notandum quod non solum proprium nobis non licet habere sed etiam nec aliqid proprium dicere Unde venerabilis doctor Humbertus nostre regule glosator dicit Quod quicumque m monachus deliberate et animo retinendi retinende dixerit hoc est meum pecat mortaliter Si vero ex lapsu lingue hoc dixerit non animo retinendi talem rem si per superiorem postulata fuerit pecat venialiter Sequitur in passu premisso Sed sint vobis omnia communia Et distribuatur unicuique vestrum a preposito vestro m victus et vestitus etc. Considerate fratres karissimi si regule sancti Augustini et nostre professioni non sit contrarium singulos singulis singul? singulor portionibus pecuniarum receptis curam victus pro libito gerere Ita ut in communi mensa unus hoc edat alius aliud unus ibi deficiat in necesariis alter vero superfluat Unus receptas pecunias prudenter alter fatue consumat Unus de eis residuat alius ludat alius convivat alius alia alius aliaque alius que"alia occultiora sunt dampnabiliter exerceat Nec valeat in hoc quorundam excusacio frivola qui dicunt quod eis talis modus vivendi non possit nocere cum solum usum rei habeant et non proprietatem Quibus magister Heinricus de Hassia in sermone Ecce nos reliquimus omnia etc. respondet inter alia sic inter alia respondet dicens Nonne hoc est proprietive propriative rem tenere et ad modum plenarie possidentis habere ea uti qualiter cumque libet et pro quibus placet exponere et cui placuerit dare aut eam retinere pro futuris usibus inquantum vult residuare Cum itaque hac libertate tenendi res et eis utendi iam amplius nichil habeat nichil habeat amplius nichil amplius habeat quilibet secularis pecuniarum possessor videant ergo tales utrum non merito proprietarii iudicentur cum nichil differant ab hiis qui usum rei habeant habent et proprietatem Item de proprio non habendo dicit beatus Benedictus Augustinus AugustinusBenedictus in regula sua Nemo inquit presumat aliquid dare vel accipere aut nec quidquam proprium accipere habere nullam omnino rem neque tabulam neque graphum sed omnia necessaria a patre monasterii accipiat Nichil enim licet habere quod abbas non dederit aut permiserit etc. Sed ex hac clausula aliqui infecti inflecti semine vipperino mortifere inserunt dicentes Ergo quidquid abbas dederit aut permisit permiserit hoc liceat habere nescientes se errare et falsum dicere sicut probabo Primo enim tales false arguunt in forma quia ex negativa numquam formaliter sequitur sequitur formaliter affirmatam affirmativa maxime universalis sicut ut patet intelligentibus logicam Secundo dico quod tales falsae arguunt in materia quia si abbas permitteret de symonia de furtu furto vel forte concubinam nunquam licebit sicut notum est omnio omni homini christiano sane mentis Item quidquid est contra salutem animarum directe hoc numquam licebit Item quidquid est contra preceptum ecclesie numquam licebit Item quidquid est contra preceptum ecclesie hoc numquam licebit Item quidquid repugnat professioni mee hoc mee numquam licebit etiam si abbas permiserit Unde extra de statu monachorum et canonicorum regularium capitulo Cum ad monasterium circa finem dicitur Non estimet abbas quod cum aliquo monacho super habenda proprietate poterit dispensare cum abdicacio proprietatis et custodia castitatis ad eo regule monachali sint annexa quod nec summus pontifex possit in hiis licentiam indulgere Si ergo papa qui est in plenitudine potestatis non potest in hoc dispensare ut monachus proprium habeat multo minus ergo abbas potest dispensare vel permittere aliis proprium aliis proprium permittere cum nec ipse per se proprium poteritis possit habere quia et ipse paupertatem professus est Quod autem abbas cum aliis regulam regulam cum aliis habere observare debeat probat legislator monachorum beatus Benedictus in regula sua dicens Omnes magistram regulam sequantur a quo generali dicto edicto nec abbas nec prior nec prepositus excipitur quia omnes ad regulam sue professionis obligantur Item beatus Augustinus in fine regule dicit Quicumque vestrum viderit sibi aliquid deesse doleat de preterito caveat de futuro In quibus verbis nec prelatum nec officialem excipit sed loquitur universaliter ut patet in glosa Humberti Item beatus Augustinus in fine regule dicit Quicumque viderit sibi aliquid deesse doleat de preterito caveat de futuro Nam sunt aliqui prelati abentem post estatem sibi commissa Interdum obmittunt aliquis de regula adque alios cogunt Similior aliqui officiales vestre occupanem occupacionem temperalium ab aliquibus se excusant claustrales etiam simplices interdum continuam observanciam sibi intollerabilem reputant Sed Augustinus nullum excipiens ab observanciam regule dicit Quicumque vestrum sive prelatus vel officialem viderint sibi aliquam deesse Et quamvis abbas regulam sive? professionis administracionem habeat rerum ecclesiasticarum rerum ecclesiasticarum habeat tamen dominium et auctoritatem alienandi non habet ut patet extra de donacionibus capitulo secundo liber tercio ubi Alexander papa tercius parisiensi episcopo scribit scribit episcopo dicens fraternitatem tuam latere non credimus quod cum episcopus et quibus quilibet prelatus ecclesiasticarum rerum sit procurator non dominus condicionem ecclesie sue sue ecclesie meliorare potest, facere vero deteriorem non debet Item xii q ii dicitur Res ecclesie non quasi proprie sed ut communes et domino oblate cum summo timore non in alius alios usus quam in usus pauperum fideliter sunt dispensande etc. Tercio ad abdicacionem proprietatis tenemur ex constitucionibus iuris canonici ut patet extra de statu monachorum et canonicorum regularium capitulo monachi Ubi inter cetera liber tercio dicitur Monachi peculium non habeant habere non permittantur non permittantur habere Qui vero peculium habuerint habuerit sine proprium nisi ab abbate fuerit ei pro iniuncta administracione permissum a communione removeatur altaris et qui in extremo extremis cum peculio inventus fuerit et etnisi digne non penituerit nec oblatio pro eo fiat nec inter fratres accipiat recipiat sepulturam Quod etiam de universis religiosis precipimus observari Item ibidem in capitulo Cum ad monasterium Innocencius dicit Prohibemus districte in virtute sancte obediencie sub obtestacione divini iudicii ne quis monachorum proprium aliquod aliquo modo possideat Sed qui si quis aliquid habet proprii totum incontinenti resignet Si vero post hoc proprietatem aliquam fuerit habere deprehensus habere fuerit deprehensus fuerit deprehensus habere regulari monitione premissa de monasterio expellatur nec recipiatur ulterius nisi peniteat secundum monasticam disciplinam Si proprietas vero vero proprietas apud quemquam inventa fuerit in morte ipsa cum eo in signum perdicionis extra monasterium in sterquilinio subterretur Secundum quod beatus Gregorius narrat In dyalogo se se se fecisse Quare autem talis iubeatur expelli de monasterio Racio est ista quia ubi unus proprietarius fuerit in monasterio uno ex fratribus uno monasterio si fratribus constat ipse dominus deus [.....] et dixit ad Jesus toti illi indignabitur dedignabitur congregationi ut patet Josue septimo de Achan Nachor qui tulit de anathemate Jhericho et ideo dominus percussit Israel et dixit ad Josue Non ero ultra vobiscum nec donec huiuscemodi hominem conteratis de terra O res stupenda et omnibus nobis metuenda nimium nimium metuenda Si deus sic indignatur toti congregacioni propter unum proprietarium quid tunc faciet pro pluribus Si dicit Sed diceret aliquis Omnia capitula premissa de proprietariis de proprietatibus solum faciunt mencionem de monachis et non de Canonicis regularibus Et Ius canonicum distingwit inter monachos et canonicos regulares ut patet in Clementis de statu monachorum capitulo Ne in agro Igitur nichil ad nos de predictis penis etc. Cui responderi potest quod Quamvis Ius canonicum distingwat inter monachos et canonicos regulares et differant in aliquibus observanciis regularibus ut in tonsura et esu carnium # et huiusmodi tamen quantum #ed esu carnium ad tria essencialia sunt unum idem cum monachis Quod patet primo ex diffinicione monachi sic Monachus enim dicitur persona obedienciam paupertatem et castitatem sub regulari observantia professa Sed canonici regularis regulares predicta tria similiter profitentur igitur etc. Item extra de statu monachorum et canonicorum regularium capitulo Quod dei timorem inter cetera dicitur Quamvis canonici regulares a sanctorum monachorum consorcio non putentur se iuncti regule tamen inserviunt laxiori etc. Si ergo fratres karissimi sic in tribus esencialibus idem sumus cum monachis et tamen ad huc in proprietate vivimus pensemus qua consciencia et temeritate cotidie altari iungamur et videamus qua securitate tandem moriamur Si enim iustus vix salvabitur prima Petri quarto proprietarii et alii suam professionem violantes ubi parebunt Estimo quod indigni sint celo qui per ecclesiam privantur etiam eo etiam eo [...]eo quod minus scilicet est est s? in cimiterio quomodo ergo [...] ergo illum illum suscipiet terra vivencium cui denegatur sepultura mortuorum nec in merito Est enim proprietarius pessimus peccator ut patet ex multis Primo dico quod proprietarius proprietarius proprietarius peccator pessimus est ydolaterra ydolatra quia avarus et ydolis serviens Unde apostolus ad Ephesios dicit Avaricia est ydolorum servitus Secundo proprietarius est fur et sacrilegus quia res consecratas pauperibus furatur Unde Jeronimus pars sacrilegy est res pauperem habere et pauperibus non erogare aurum Ambrosius Aurum Ambrosius Res pauperum habet ecclesia non ut conservet sed ut in pauperes pauperibus eroget Tercio proprietarius est periurus quia transgressor voti Vovit enim proprium non habere quod tamen non servat cum scriptum sit Ecclesiastici quinto Si quid vovisti deo deo vovisti ne moreris memor esto reddere Item Deuteronomii xxvi Quod semel egressum est a de labys tuis observabis Quarto proprietarius est apostata Si enim apostata indicatur qui habitum deponit multo magis proprietarius indicandus est apostata qui pauperitatem abicit cum paupertas voluntaria magis sit de substancia religionis quam habitus Quinto proprietarius est homicida quia inutiliter allilla illa conservat quibus pauperes deberent sustentari Unde Ecclesiastici xxx iiii dicitur panis egentium vita pauperis Qui ergo defraudat illum homo sangvinis est Item xii.q.ii Qui abstulerit pecunias ecclesie et bona bona pauperum aufert homicida est Sexto proprietarius est ypocrita qui quia sub habitu religioso animum gerit secularem et extra aureus apparet intur intus vero luteus est Septimo proprietarius est excommunicatus quia proprietas est unum de septem articulis pro quibus religiosi beatis in animo excommunicantur Quod autem abbas et quilibet prelatus possit subditos suos suos subditos excommunicare patet extra de officiis Iudicis ordinarii capitulo Cum ab ecclesiaris prelatis de symonia capitulo Sicut tuis Et de eo qui furtine suscepit ordines capitulo secundo capitulo primo liber sexto Nota quod hec generalis sentencia excommunicationis multum timenda est est timenda quia reus in dictis articulis vere est excommunicatus maiori excommunicatione in quasi celebrat irregularitater contrahit et hoc declaratum est Wyenne per lectorem ordinarium in scolis scola Iuristarum Et racio est ista quia quoniam abbas vel prelatus dicit Excommunico Excommunicoto vel excommunicamus excommunicamus semper intelligitur de maiori excommunicacione ut patet extra de sententia excommuninocationis semper intelligitur demaiori excommunicacione ut extra de sententia excommunicationis si quem etc. Quod autem proprietarius sit pessimus pecator pecator pessimus patet etiam ex eo quia nullus homicida fur vel latro tam malus est quin aliqum confiteatur vel conteratur ab intra vel proponit saltem aliqum velle saltem aliqum aliqum saltem velle cessare a malo hic autem sic proprietarius numquam confitetur illud pecuntum nec penitet nec cessat quia estimat sibi licre et sic deducit illud u vicium proprietatis persuos superseres sint coherrendi usquam ad sepulchrum et ideo proprietarius est maledictus inter omnia genera hominem sicut dyabolus inter omnia genera creaturarum Quibus autem penis religiosi a viciis vicio proprietatis per suos superiores sint coartandi cohertendi patet primo in statutis Benedicti pape xii xxii capitulo et xxxvii ubi inter cetera dicta dicitur Quod canonici regulares habentes proprium et non revelantes prelatis suis si per eosdem prelatos specialiter et nominatim moniti infra mensem post municionem huiusmodi inmediate sequentem apredictis non destiterint et peculium non revelaverint sint eo ipso inhabiles ad peroratus officia seu administraciones et beneficia quelibet huiusmodi in religione in religione huiusmodi in religione huius habenda et obtinenda Item in Statutis provincialibus dicitur Statuimus ut monachi et regulares canonici proprietarii nisi a noticia pecuniarum infra quindecim dierum spacium proprium vetitum ad manus eorum eorum suorum offerant prelatorum usquam ad restitucionem debitam ab officio sint suspensi et nichilominus si manifesta sicut eorum proprietas carterali custodia mancipentur etc. Sciendum sciendis autem quod suspensus ab officio vel ab ingressu ecclesiae vel et huiusmodi si se ingerit si ingerit si ingerit se divinis statim est irregularis et per solum papam [...] absoluendus ut patet de sententia et re Iudiciis capitulo Cum etiam libro sexto Et de sententia et re Iudiciis capitulo Cum etiam libro sexto de sententia excommunicationis Cum medicinalis eodem libro Et xi.q.iii Si quis episcopus Rogenius ergo dominum ut a malis predictis hic et inpresenti liberemur ne tandem cum impiis et sceleratis in eternum dampnemur Quod nobis prestare dignetur qui nol vivit qui vivit et regnat deus in secula seculorum Amen Explicit tractatus de vicio proprietatis Explicit tractatus de proprietariis monachis Nota secundum Theologos Proprietarius est gelicidium fraternintatis naufragium religionis exilium anime fame precipicium consciencie sedacio cordis distinctio mentis in devocio occasio negociandi cupiditatis filia dissensionis materia pacis noverca ydolorum cultura omnis mali collectio unum proprietarius est professioni contrarius perdicionis filius Iude socius pecunie servus deo inimicus proximo iniuriosus obediens dyabolo rebellis magistro gentili infidelior iudeo iniquior latrone crudelior usurario insanior fure peyor sacrilego execrabilior publicano deterior etc. Explicit exhortacio de vicio proprietatis etc. Nota secundum omnes Theologos Quod proprietas est caritatis gelicidium fraternintatis naufraugium religionis exilium anime precipicium consciencie sedacio mentis in devocio negociandi occasio cupiditatis figura dissensionis materia pacis noverta ydolorum cultura unde proprietarius est professionis contrarius perdicionis filius Iude socius pecunie servus deo inimicus proximo iniuriosus obediens dyabolo rebellis magistro gentili infidelior iudeo iniquior latrone crudelior usurario insanior fure peyor sacrilego execrabilior etc. Unde Regularis seu monachis habens proprium vivens mortuus est ut patet xii q i capitulo expedit etc. Religiosis semper peccant moratliter transgrediende ea quae votum respiciunt professionis sue ut sunt illa scilicet obedientia abdicacio proprietatis et cotinencia etc.